CÙNG HỌC LĂNG NGHIÊM – KỲ 27

Chính quở vọng thức không phải tâm.

Bài viết của cư sĩ Hoàng Thái Hòa – Pháp danh An Hòa.

Chúng ta đang ở đâu?

Nội dung kỳ này

Thìn một – Như Lai gạn hỏi, quát thẳng

A-nan! Nay ông muốn biết đường Sa-ma-tha, nguyện thoát sanh tử, tôi lại hỏi ông.”

Chính Mạch nói: “Đường Sa-ma-tha, ý hỏi và ý đáp khác nhau. A-nan lấy việc cầu biết chỗ của tâm làm con đường Sa-ma-tha. Còn Như Lai lấy việc nhận rõ vọng thức không tự thể, không nơi chốn, rồi riêng tìm chân tâm, làm con đường Sa-ma-tha.”

Vì A-nan thỉnh cầu đường Sa-ma-tha, nên Phật thuyết hai thứ căn bản, khiến biết chân – vọng. Mong ông có thể bỏ vọng cầu chân, viên ngộ chân tâm, lấy đó làm phương tiện bắt đầu để tu Phật định. Thế là dưới đây thử nghiệm một phen, xem A-nan lĩnh hội thế nào! Trước tiên gạn hỏi về năng kiến, kế tiếp quở trách về vọng tâm, qua đó chỉ bày con đường Sa-ma-tha.

Phật nói: “Nay ông muốn biết đường Sa-ma-tha, nguyện thoát sanh tử, nên tôi lại hỏi ông.” Nếu ông cam chịu sanh tử, không cầu con đường Sa-ma-tha, thì chẳng cần phải hỏi nữa. Còn nay đã cầu khai thị đường Sa-ma-tha, thì không thể không phân định rõ hai căn bản. Phải xả vọng nương chân, mới tránh được việc tu tập lầm lạc.

Ngay lúc ấy, Như Lai giơ cánh tay sắc vàng, co năm ngón lại, rồi hỏi A-nan:

“Ông có thấy không?”

A-nan đáp:

“Thưa thấy.”

Ngay lúc ấy, Như Lai trước hết dùng pháp không lời, giơ tay lên để nghiệm xét tánh thấy. Toàn thân Phật là sắc vàng, nên cánh tay cũng thế. Phật co năm ngón lại thành nắm tay, giơ lên thầm chỉ bày cho A-nan.

Đây là Như Lai muốn dùng phương tiện cao sâu để tiếp dẫn A-nan. Đương lúc nắm tay được giơ lên, A-nan nếu có thể lập tức hồi quang phản chiếu, nhận ra tánh bản minh, thì có thể nói căn cơ và giáo pháp khớp nhau, không phụ lòng Như Lai vậy!

Tiếc rằng căn cơ chậm lụt, không thể khế hợp, vẫn còn khiến Như Lai lao tâm khổ tứ. Nơi giáo pháp không lời, lại phải dùng đến lời nói, hỏi A-nan:

“Ông có thấy không?”

A-nan thưa thấy.

Ở đây phải trái vẫn chưa xác định. Thấy trần gọi là thấy. Thấy tánh cũng là thấy. Chưa biết chỗ thấy của A-nan là thấy trần hay thấy tánh?

Phật hỏi:

“Ông thấy cái gì?”

A-nan thưa:

“Con thấy Như Lai giơ tay co ngón, nắm tay sáng ngời, chiếu rọi tâm và mắt con.”

Đây là A-nan thấy cảnh trần.

Nếu thật thấy tánh, thì tự có thể quên cảnh trần mà khế hợp tánh. Nay đã thấy trần, ắt mê mất tánh, chính thuộc vọng bản.

Phật hỏi:

“Ông dùng gì để thấy?”

A-nan đáp:

“Con cùng đại chúng, đều dùng mắt thấy.”

Phật đã biết A-nan chỉ thấy cảnh trần mà không nhận ra tánh thấy, nhưng vẫn không buông bỏ, lại ân cần nhắc nhở, như dùi sâu đâm mạnh. Chính thấy lòng từ bi của Phật quá đỗi thiết tha! Hỏi tiếp rằng: “Ông dùng gì để thấy?”

Nếu ngay đây có thể hồi quang phản chiếu thì vẫn chưa muộn. Tiếc rằng A-nan mê chấp quá sâu. Như Lai tầng tầng chỉ bày, A-nan vẫn lớp lớp bỏ lỡ, đáp rằng:

“Con cùng đại chúng, đều dùng mắt thấy.”

Trước đó, quan niệm “thấy thuộc mắt” đã sớm bị Phật phá bỏ. Đến đây vẫn y nhiên chưa ngộ, lại còn đáp: “Con cùng đại chúng đều dùng mắt để thấy”. Thật phụ lòng Thế Tôn quá lắm!

Phật giơ nắm tay chỉ bày, chính muốn A-nan hướng nơi nhãn căn, nhận ra tánh thấy chân thật, lấy đó làm Sa-ma-tha—con đường chân chính ra khỏi sanh tử, nhập Niết-bàn. Tiếc rằng A-nan chỉ biết chạy theo cảnh trần, không biết quay về bản nguyên, nên nhận con mắt thịt làm cái năng kiến. Chính chỗ văn trước nói: “Bị duyên bỏ sót”.

Phật bảo A-nan:

“Nay ông đáp rằng: Như Lai co ngón, nắm tay sáng ngời, chiếu rọi tâm và mắt ông. Mắt ông thì thấy, vậy lấy gì làm tâm, đối trước nắm tay tôi?”

Từ trên xuống đây, Thế Tôn từng bước đốc thúc, nhưng đương cơ vẫn không nhích được chút nào. Đành phải gạn hỏi vọng tâm lần nữa để trực tiếp phá bỏ.

Trước kia Phật hỏi: “Tâm và mắt hiện đang ở đâu?” Cùng với đây: “Mắt ông thì thấy, vậy lấy gì làm tâm, đối trước nắm tay tôi?” Vậy nên trong kinh chỉ có hai lần hỏi tâm. Có người cho là “bảy chỗ hỏi tâm, tám thứ trả về biện cái thấy”. Họ không biết rằng, bảy lần kia là phá nơi chốn mà A-nan chấp là chỗ của tâm, chứ không phải bảy lần hỏi tâm. Hơn nữa, văn phá vọng vẫn chưa hết. Còn tám thứ trả về tuy biện tánh thấy là chân tâm, nhưng đâu đã thâu hết ý chỉ hiển chân? Thật thì trong kinh có ba phen phá thức, mười lần hiển kiến. Xin hãy suy xét kĩ.

Thế Tôn giơ nắm tay, vốn muốn dùng pháp không lời để tiếp dẫn A-nan, khiến hướng nơi thấy sắc – nghe âm, đích thân nhận ra bản lai diện mục của mình. Tiếc rằng chỉ thẳng thì A-nan không hiểu, nên Phật đành dùng cách quanh co, gạn hỏi thêm.

“Ông thấy cái gì?” Đây là lần xét hỏi thứ nhất.

“Ông dùng gì để thấy?” Đây là lần thứ hai.

Thế Tôn từng bước khéo dẫn dắt, còn A-nan đâu đâu cũng mắc kẹt. Ông không nhận được tánh thấy chính là tâm, trái lại cho rằng thấy thuộc mắt. Thế Tôn thấy ông từ đầu đến cuối vẫn chưa ngộ, chỉ còn cách xuống thêm một bậc, nhổ cỏ tận gốc:

Ông nói nắm tay sáng ngời, chiếu rọi tâm và mắt ông. Mắt ông thì có thể thấy. Vậy ông lấy gì làm tâm, đối trước sự chiếu rọi từ nắm tay tôi?

Đây là lần xét hỏi thứ ba, chính thuộc lần thứ hai hỏi tâm.

A-nan thưa:

“Như Lai nay lại hỏi tâm ở đâu. Con bèn dùng tâm suy xét, truy tìm. Chính cái đang suy xét ấy, con cho là tâm.”

Phật quát:

“Thôi đi A-nan, đó không phải tâm ông!”

Ba lượt xét hỏi vừa rồi của Như Lai đều mang ngữ khí Tông môn. Khổ nỗi đương cơ khó quên chỗ quen thuộc, không biết xoay mình chuyển hướng, còn thưa rằng:

“Như Lai nay lại hỏi tâm ở đâu. Con bèn dùng tâm suy xét, truy tìm. Chính cái đang suy xét ấy, con cho là tâm.”

Đây là nhận lấy vọng bản. Cái tâm suy xét ấy chính là tâm phan duyên. A-nan chưa trừ được tướng trần, vẫn như cũ nhận giặc làm con. Ở lần hỏi tâm thứ hai này, A-nan tự trình ra vọng tâm của mình.

Đến nước này, Phật thấy vọng tình mê chấp của A-nan sâu dày, kiên cố. Nếu không dùng lực mạnh thì không thể phá được. Nên Phật khởi oai thế như sư tử ngồi thẳng trên đất, lớn tiếng quát thẳng:

“Thôi đi A-nan, đó không phải tâm ông!”

Tiếng quát này như bảo kiếm Kim Cang Vương bắt giặc chém đầu, nhằm thẳng nơi mạng căn của nó mà mạnh tay chém xuống một kiếm.

Phật giơ tay co ngón, muốn A-nan hướng nơi nhãn căn đang thấy, hồi quang phản chiếu, nhận ra chân tâm. Nhưng A-nan chỉ biết hợp với trần, không biết hợp với giác. Như Lai bèn đổi sang phương cách khác. A-nan vốn quen dùng nhĩ căn, Phật bèn phô khởi oai thế, quát lớn một tiếng, muốn khiến ông hướng nơi nhĩ căn mà tiến lên, nhận ra tánh nghe đang nghe. Nếu ngay đây mà vọng tâm dừng hẳn, thì pháp thân tự nhiên có thể sống dậy. Nhưng vọng tâm của A-nan chẳng những không chết, mà văn sau ông còn tranh biện với Như Lai mãi không thôi!

Thìn hai – A-nan kinh sợ, tìm tên

A-nan giật mình kinh hãi! Liền rời chỗ ngồi, đứng dậy chắp tay bạch Phật:

“Cái ấy không phải tâm con thì là cái gì?”

A-nan bị tiếng quát làm cho giật mình, kinh hãi. Vì thế liền rời chỗ ngồi, đứng dậy chắp tay bạch Phật:

“Cái đang suy xét ấy, nếu không phải tâm con thì rốt cuộc là cái gì?”

Có thể thấy từ trước đến nay, A-nan chỉ biết có cái tâm này. Nay nghe nói nó không phải tâm, khác nào người cầm đá mà cho là ngọc, xem như vật chí bảo, giờ nghe rằng không phải ngọc, liền cảm thấy như mất đi vật báu của mình. Chẳng trách ông kinh sợ, bất an, muốn hỏi cho ra tên gọi của nó.

Thìn ba – Như Lai chỉ tên, nêu lỗi

Phật bảo A-nan:

“Đó là tưởng đến tướng hư vọng của tiền trần. Chính nó làm mê loạn chân tánh của ông. Do từ vô thủy đến nay, ông nhận giặc làm con, bỏ mất tánh nguyên thường, nên chịu luân chuyển.”

Đây Như Lai trước tiên chỉ ra tên của vọng, sau đó trách lỗi nhận lầm.

“Đó” (tức cái tâm suy xét của ông) là tâm tưởng phân biệt, sanh khởi trên các tướng hư vọng của cảnh trần hiện tiền.

Trong tâm diệu minh, các cảnh trần hiện lên một cách hư vọng, như hoa đốm giữa hư không, như cảnh trong mộng. Hư tức không thật, vọng tức không chân, nên gọi là “tướng hư vọng”. Trên những tướng ấy, lại sanh khởi tâm tưởng phân biệt, tức trên vọng lại thêm vọng, nên gọi là “vọng tưởng”. Vọng tưởng chỉ là bóng dáng của cảnh trần, trần có thì nó có, trần không thì nó không, theo cảnh trần mà sanh diệt.

Nhưng công dụng của tâm tưởng rất lớn: có thể làm mê mờ, nhiễu loạn chân tánh của ông. Do từ vô thủy kiếp đến đời nay, ông luôn nhận tâm vọng tưởng ấy làm chân tâm, chẳng khác nào nhận giặc làm con, để rồi bỏ quên đứa con thật mà không tìm kiếm.

Đã nhận vọng thì ắt bỏ quên chân, nên nói “bỏ mất tánh nguyên thường”. “Nguyên” là vốn có, “thường” là chân tâm thường trụ. Tâm này khi mê, không mất mà nói mất. Vì hoàn toàn không biết đến nó, mọi việc đều do vọng tưởng làm chủ.

Y theo vọng tưởng mà khởi hoặc, tạo nghiệp. Y theo nghiệp mà chiêu cảm quả báo, chịu khổ sanh tử luân hồi, lưu chuyển trong sáu đạo.

Đây cũng như ý ở trước nói: “Do không biết chân tâm thường trụ, thể tánh tịnh minh, chỉ dùng vọng tưởng. Vọng tưởng không thật, vì thế luân chuyển.”

“Sửu hai – Quở vọng thức không phải tâm” hết.

* Văn kinh Việt dịch

* Danh sách bài viết

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *