CÙNG HỌC LĂNG NGHIÊM – KỲ 28

Truy vọng thức không tự thể

Bài viết của cư sĩ Hoàng Thái Hòa – Pháp danh An Hòa.

Chúng ta đang ở đâu?

Nội dung kỳ này

Sửu ba – Truy vọng thức không tự thể

Dần một – A-nan lo sợ, cầu chỉ dạy

A-nan bạch Phật:

“Thế Tôn! Con là người em được Phật thương yêu. Vì quý mến Phật, mà con xuất gia. Tâm con đâu chỉ cúng dường Như Lai; cho đến đi khắp hằng sa quốc độ, phụng sự chư Phật và thiện tri thức; phát lòng đại dũng, làm tất cả những pháp sự khó làm; đều dùng tâm này. Dẫu có báng pháp, thoái mất thiện căn, cũng do tâm này. Nay Phật phát minh nó không phải tâm, thì con như cây như đất, không có tâm ư? Ngoài cái hay biết này, con không còn gì nữa. Sao Như Lai lại bảo không phải tâm? Con thật kinh sợ! Cùng đại chúng đây, không ai là không nghi hoặc. Xin Phật rủ lòng đại bi, chỉ dạy những kẻ chưa ngộ.”

Đoạn này, nhân nghe Phật quở “không phải tâm”, nên A-nan trình bày nỗi âu lo sợ hãi, và cầu xin chỉ dạy.

Ông lần lượt kể những việc trong đời, thảy đều dùng tâm này.

Trước tiên nói: “Con là người em được Phật thương yêu. Vì quý mến Phật, mà con xuất gia.” Do thấy Phật có 32 tướng thù thắng nhiệm mầu, không gì sánh được, nên sanh lòng yêu thích, rồi phát tâm xuất gia. Đó là dùng tâm này.

Tâm con đâu chỉ cúng dường Như Lai: Ý nói, con đâu chỉ cầm khăn, bình bát để theo hầu và cúng dường Phật. Nếu từ đây hồi Tiểu hướng Đại, cho đến đi khắp các cõi nước nhiều như cát sông Hằng để cúng dường hết thảy chư Phật, thực hành hạnh nguyện Phổ Hiền, thỉnh cầu chư Phật chuyển đại pháp luân, trụ lâu nơi thế gian, làm chỗ nương tựa lớn lao cho chúng sanh, v.v..

Và thiện tri thức: Chữ “thiện” bổ nghĩa cho cả “tri” và “thức”. Nghĩa là khéo biết (thiện tri) căn tánh của chúng sanh, khéo hiểu (thiện thức) các pháp môn phương tiện, đầy đủ chánh tri kiến, có thể làm con mắt soi đường cho cõi trời, người. Đối với các vị này, A-nan cũng đều lần lượt phụng sự.

Phát lòng đại dũng: dựng cờ tinh tấn, khoác áo nhẫn nhục, phá tan quân ma, trên cầu Phật đạo, dưới độ chúng sanh, làm tất cả những pháp sự khó làm, chịu đựng nhọc nhằn gian khổ, không tiếc thân mạng.

Tất cả những việc ấy đều dùng tâm này.

Trên là thuật tâm làm các việc thiện.

Dẫu có báng pháp, thoái mất thiện căn: Đây giả sử nói đến làm việc ác. Rằng dẫu có phỉ báng kinh điển Đại thừa, bỏ học Bát-nhã, trở thành Nhất-xiển-đề, vĩnh viễn thoái mất thiện căn, thì cũng đều do tâm này. Tâm này là kẻ chỉ huy của cả thiện và ác, là chủ của cả một thân.

Nay Phật phát minh nó không phải tâm: Nếu cái tâm hay biết suy xét này, như lời Phật khai phát tỏ rõ, chỉ là một thứ vọng tưởng sanh khởi trên các tướng hư vọng, chứ không phải tâm con; thì con thành ra không có tâm, chẳng khác nào những pho tượng gỗ, tượng đất ư?

Ngoài cái hay biết này, con không còn gì nữa: A-nan nào biết, cái hay biết này có bao giờ là thật có đâu! Chỉ là bóng dáng của cảnh trần mà thôi. Trần có thì nó có, trần không thì nó không.

A-nan nếu có thể ngộ được rằng tâm hay biết ấy vốn không hề có, như Nhị tổ cầu Sơ tổ:

“Tâm con không an, xin thầy dạy con pháp an tâm.”

Sơ tổ đưa tay ra, nói:

“Đem tâm ra đây, ta an cho ông.”

Nhị tổ quay về tìm kiếm tâm mình, rồi thưa:

“Con tìm tâm, mãi chẳng thể được.”

Sơ tổ nói:

“Ta đã an tâm cho ông rồi.”

Nhị tổ ngay đó liền đại ngộ!

A-nan nếu được như thế, thì mọi việc đã xong xuôi ổn thỏa, chẳng phải thêm bao nhiêu thứ rườm rà dây dưa.

Sao Như Lai lại bảo không phải tâm: Hai chữ “sao lại” biểu lộ vì kinh ngạc mà hỏi lại. Sau khi nghe Phật nói nó không phải tâm, con thật sự kinh nghi và hoảng hốt.

Cùng đại chúng đây: chỉ hạng căn cơ Tiểu thừa. Họ chỉ biết sáu thức và ba độc, từ đó thiết lập căn bản nhiễm – tịnh. Nay nghe nói đó không phải tâm, nên không ai là không nghi hoặc.

Cúi xin Phật rủ lòng đại bi, khai thị cho chúng con—những kẻ chưa ngộ.

Dần hai – Như Lai an ủi và hiển bày

Mẹo một – Nêu thâm ý khi truyền dạy

Bấy giờ, Thế Tôn muốn khiến A-nan và đại chúng, đắc nhập Vô sanh pháp nhẫn.

Đây Phật hứa sẽ chỉ bày chân tâm có tự thể, để trấn an nỗi kinh sợ không có tâm. Trước hết an ủi, rồi sau mới khai dẫn.

Phật muốn khiến A-nan và đại chúng ngộ được tánh thấy chính là chân tâm, từ đó đắc nhập Vô sanh pháp nhẫn (nhẫn chịu pháp vô sanh). Nếu chứng được nhẫn này, thì đối với sáu pháp giới phàm trong ba cõi, và bốn pháp giới Thánh ngoài ba cõi, không thấy có một mảy pháp nào sanh, cũng không thấy có tơ hào pháp nào diệt. Trong tâm thấu suốt, an nhận rằng: ở nơi mỗi pháp, đương thể như như. Chỉ người tự chứng nghiệm mới có thể tương ưng. Nhẫn ở trong lòng, không thể tỏ bày với người khác. Đó gọi là Vô sanh pháp nhẫn.

Hỏi: Hiện tại rõ ràng có các pháp trong mười pháp giới, sao lại nói không thấy có chút pháp nào sanh diệt?

Đáp:

Đều do trong mắt có màng che, vọng thấy hoa đốm là mười pháp giới. Nếu ngộ được đó chỉ như hoa đốm giữa hư không, thì sẽ không còn thấy có một pháp nào sanh diệt.

Con mắt có màng, thấy ra hoa đốm giữa hư không. Nhưng hoa đốm thật ra chưa từng sanh. Vốn đã không sanh, có gì để diệt?

Chúng sanh tuy thấy có mười pháp giới, nhưng thật thì Niết-bàn và sanh tử đều như hoa đốm, nào có tướng sanh diệt để nắm bắt? Thế nên không thấy có tơ hào pháp nào sanh diệt, tức chính là hết thảy sự rốt ráo kiên cố, đại định Thủ-lăng-nghiêm vậy.

Bồ-tát Quán Thế Âm tu định, sanh diệt đã diệt, tịch diệt hiện tiền, chính là nhập nhẫn này. Sở dĩ chúng sanh không nhập được là vì bị vọng thức ngăn che. Nay Phật sắp phá thức tâm sanh diệt, hiển phát Vô sanh pháp nhẫn, nên trước hết nêu lên thâm ý ấy.

Mẹo hai – Chỉ diệu tâm Phật thường thuyết

Nơi tòa sư tử, xoa đầu A-nan rồi bảo rằng:

“Như Lai thường nói: ‘Các pháp sanh ra, đều do tâm hiện. Hết thảy nhân quả, thế giới, vi trần, nhân tâm thành thể.’

Tòa sư tử: không phải dùng sư tử làm chỗ ngồi, cũng không phải trên tòa có hình sư tử; mà vì khi thuyết pháp, Như Lai tự tại không sợ hãi, uy nghi như sư tử chúa, nên lấy đó gọi tên.

Tại nơi chỗ ngồi, Phật duỗi cánh tay sắc vàng, xoa đỉnh đầu A-nan. Có hai ý: một là biểu thị sự an ủi, hai là sắp truyền trao pháp đỉnh tối thắng.

Các pháp sanh ra, đều do tâm hiện: Như Lai khi giảng Đại thừa Tánh tông, thường nói hết thảy các pháp không phải do thứ gì khác sanh ra, mà đều từ một chân tâm hiện khởi. Như Khởi Tín Luận nói: “Tâm là thể của pháp môn đại tổng tướng”.

Hết thảy chánh báo (Thánh phàm, nhiễm tịnh, nhân quả) và y báo (lớn như thế giới, nhỏ như vi trần) trong mười pháp giới, mỗi mỗi đều nhân nơi tâm mà thành thể. Cổ đức nói: “Trời đất và ta đồng một gốc, muôn vật với ta cùng một thể”, chính là ý này vậy.

Mẹo ba – Huống chân tâm có tự thể

A-nan! Hết thảy sự vật trong các thế giới, dù là cọng cỏ, chiếc lá, sợi tơ, cái nút; truy xét căn nguyên, đều có thể tánh. Ngay cả hư không cũng có tên gọi, tướng trạng.

Tiếp theo ý trên, các thế giới muôn hình vạn trạng do tâm hiện, hết thảy sự vật hiện hữu trong đó, dù nhỏ bé như cọng cỏ, chiếc lá, sợi tơ, cái nút; nếu truy xét căn nguyên, cỗi gốc thì đều có thể tánh. Ngay cả hư không rỗng trống cũng có tên gọi và tướng trạng: “hư không” là tên, còn “thông suốt vô ngại” là tướng trạng.

Huống chi tâm thanh tịnh, diệu tịnh minh, tánh của hết thảy, lại không có tự thể hay sao?

“Huống chi” mang ý hỏi ngược để làm sáng tỏ.

“Tâm thanh tịnh” tức kiến tinh được hiển bày ở phần sau. Tuy còn mang phần vọng, nhưng thể vốn không nhơ nhiễm, bản lai thanh tịnh.

Trong “diệu tịnh minh”, chữ “diệu” bổ nghĩa cho cả “tịnh” và “minh”, nghĩa là tâm ấy vừa diệu tịnh, vừa diệu minh. Đây chỉ chân tâm đã được phẫu tách hoàn toàn khỏi vọng. Ra khỏi chướng, lìa nhiễm ô, gọi là “diệu tịnh”. Tịch lặng mà thường chiếu, bao hàm khắp hư không, gọi là “diệu minh”.

Tánh của hết thảy: “Tánh” tức thể tánh. Tánh này bình đẳng, có thể làm chỗ nương cho hết thảy các pháp, mà không bị pháp nào làm biến đổi. Bốn khoa, bảy đại, hết thảy các pháp ở văn sau, đều nương nơi tâm này làm thể.

“Lại không có tự thể hay sao” chiếu ứng với “huống chi” ở đầu câu, chính là dùng lời hỏi ngược để làm sáng tỏ: Vật hiện trong chân tâm còn có tự thể, lẽ nào chân tâm năng hiện lại không có tự thể hay sao?

Vậy nên chân tâm nhất định có tự thể. Chỉ vì ông bám chấp vọng tâm, nên mới mê mờ thể chân thật. Chứ đâu phải lìa cái hay biết hiện tại ra, thì hoàn toàn không còn gì nữa!

Mẹo bốn – Hiển vọng thức không tự thể

Nếu ông bám chấp tánh hay biết, phân biệt, giác quán này, nhất định cho là tâm; thì khi rời sắc, hương, vị, xúc, hết thảy trần sự, tâm ấy vẫn phải riêng có thể tánh.

Phật trước hết án định chỗ chấp của A-nan, nên nói: “Nếu ông bám chấp… nhất định cho là tâm”.

“Bám” là tiếc giữ, không chịu buông bỏ. “Chấp” là cố chấp, nhận vọng làm tâm.

“Tánh hay biết” là chỉ vọng thức, có khả năng hiểu biết. “Phân biệt, giác quán” là công năng của nó. Bên ngoài đối cảnh khởi niệm, gọi là “phân biệt”. Bên trong giữ cảnh u tịch, gọi là “giác quán”. “Giác” là tâm thô tìm bắt suy lường. “Quán” là tâm tế lặng lẽ lưu lại.

“Sắc, hương, vị, xúc”, trong sáu trần chỉ nêu bốn, hai trần thanh và pháp được nhiếp trong “hết thảy”. “Trần sự” là sự vật, sự việc thuộc sáu trần.

Nếu thật là chân tâm, thì khi lìa hết thảy trần sự, nó vẫn riêng có thể tánh toàn vẹn, đầy đủ. Đây theo lý mà luận, thì nhất định phải như vậy. Văn sau sẽ theo sự mà nghiệm.

Như ông hiện đang nghe pháp của tôi, chính do âm thanh mà có phân biệt.

Đây nêu thí dụ tâm nghe pháp, từ đó suy rộng ra các tâm thấy sắc, ngửi hương, nếm vị, cảm chạm, biết pháp; thảy đều là đối cảnh khởi niệm, không thể lìa trần mà riêng có tự thể.

Như ông hiện đang nghe tôi thuyết pháp, chính do có âm thanh làm đối tượng phân biệt, mà tâm này có tánh hay biết phân biệt. Lìa thanh trần, nó rốt ráo không có tự thể.

Đây quyết chắc rằng bám chấp vào phân biệt là sai. Tức phá công năng thắng thiện “duyên theo âm thanh giáo pháp” của ý thức.

Dù cho diệt hết thấy nghe hay biết, bên trong chỉ giữ sự u tịch, thì cũng vẫn là bóng ảnh, phân biệt pháp trần.

Hai chữ “dù cho” nối tiếp ý ở trên. Ý rằng, dù cho có thể khiến năm thức trước, cùng với đồng thời ý thức, không còn duyên theo năm trần bên ngoài, dứt hết công dụng thấy – nghe – hay – biết. Khi ấy ở trong định, độc đầu ý thức ôm giữ một cảnh u minh tịch tĩnh.

Phàm phu và ngoại đạo chấp giữ cảnh giới này khi ở trong định, rồi lầm nhận đã chứng được pháp tánh. Không biết rằng đó vẫn chỉ là pháp trần. Cái “giác quán” năng giữ cảnh ấy, tuy đã lìa sự phân biệt với cảnh ngoài, nhưng không phải chân tâm, mà vẫn thuộc sự phân biệt vi tế của độc đầu ý thức ở trong định.

Bóng ảnh: Pháp trần là bóng ảnh rơi rớt lại của năm trần. Ý thức phân biệt cũng thuộc thứ tâm “duyên ảnh”. Do đó, độc đầu ý thức ở trong định ôm giữ cảnh u tịch, vẫn là sự phân biệt của duyên ảnh nơi pháp trần vi tế. Sao có thể cho là chân thật?

Yếu nghĩa của hai chữ “bóng ảnh” là: cả pháp trần lẫn ý thức phân biệt đều là ảnh!

Tâm duyên ảnh:

Hai chữ “duyên ảnh” bắt nguồn từ kinh Viên Giác: “Thế nào là vô minh?… Vọng nhận bốn đại làm tướng tự thân, sáu trần duyên ảnh làm tướng tự tâm.”

Phải biết, “ảnh” là danh từ chính, còn “duyên” bổ nghĩa cho “ảnh”, nghĩa là thứ ảnh do duyên. Chứ không phải “duyên” là động từ, còn “ảnh” là tân ngữ (đối tượng được duyên). Vì thế câu “ý thức phân biệt cũng thuộc thứ tâm duyên ảnh” của ngài Viên Anh ý nói: ý thức phân biệt, do duyên trần nên cũng thuộc loại tâm ảnh. Nói cách khác, nó cũng là bóng ảnh, chứ không riêng gì pháp trần!

Bốn chữ “lục trần duyên ảnh” dễ bị hiểu thành: duyên theo bóng ảnh sáu trần. Chính bởi cách này vừa xuôi, lại không sai về lý, mà yếu nghĩa “vọng tâm chính là ảnh” bị bỏ sót mất! Quay lại ngữ cảnh ở đây, đã biết pháp trần là ảnh của năm trần, nhưng chớ để sót rằng ý thức phân biệt bóng ảnh cũng thuộc loại ảnh vậy!

Đây quyết chắc rằng bám chấp vào giác quán cũng sai. Tức phá công năng thắng thiện “dừng tán loạn, nhập tịch tĩnh” của ý thức.

Nay trong ba thứ sai biệt là căn – trần – thức, cần phải phân tích rõ ràng để tránh sự nghi hoặc:

  1. Các dụng thấy, nghe, hay, biết có sự khác nhau giữa căn tánh và thức tánh.
  2. Cảnh giới pháp trần có sự khác nhau giữa sanh và diệt.
  3. Thức thứ sáu có sự khác nhau giữa minh liễu và độc đầu.

Về điều thứ nhất, Duy Thức học nói: “Người ngu khó phân biệt giữa thức và căn.” Nhân vì căn và thức đều có công dụng thấy, nghe, hay, biết.

Cần biết: Sáu căn đối cảnh như gương soi hình, vốn không phân biệt. Còn sáu thức duyên cảnh thì có phân biệt. Chính điểm “có phân biệt hay không” này là chỗ khác nhau giữa căn và thức.

Cổ đức nói: “Thấy nghe hay biết, không gì chẳng phải vọng tưởng.” Đây là nói sáu thức.

Có vị tăng hỏi thiện tri thức rằng: “Thế nào là Phật tánh?” Đáp: “Ở mắt gọi là thấy, ở tai gọi là nghe, ở mũi thì ngửi hương, ở lưỡi biết nếm vị, ở tay biết cầm nắm, ở chân biết chạy nhảy.” Đây là nói sáu căn.

Thức tánh hư vọng, nên gọi là vọng tưởng. Căn tánh chân thường, nên xưng là Phật tánh.

Từ xưa, các vị tổ sư trong Tông môn phần nhiều đều từ cửa sáu căn mà tiếp dẫn người học. Giơ tay, chỉ ngón là để khiến hướng nơi nhãn căn năng kiến mà tiến thủ. Quát một tiếng đầy uy lực, khiến hướng nơi nhĩ căn năng văn mà tiến thủ. Hỏi “hoa có thơm không?”, khiến hướng nơi tỵ căn năng khứu mà tiến thủ. Hỏi “mùi vị thế nào?”, khiến hướng nơi thiệt căn biết nếm mà tiến thủ. Gõ đầu một gậy, khiến hướng nơi thân căn biết đau mà tiến thủ. Bảo “không nghĩ thiện, không nghĩ ác”, khiến hướng ý căn ngay lúc ấy mà tiến thủ.

Những cái thấy nghe hay biết như thế chính là thứ kinh này hiển bày, gọi là Như Lai mật nhân, cũng tức là chân bản trong hai căn bản, và cũng là tánh Như Lai Tạng diệu chân như trong bốn khoa và bảy đại. Cần nhận lấy làm nhân tu căn bản.

Đây nói “diệt hết thấy nghe hay biết”, tức là dừng sự phân biệt tự phát của năm thức trước, cùng sự phân biệt theo niệm của minh liễu ý thức—đồng thời sanh khởi với năm thức ấy. Trần có thì chúng có, trần không thì chúng không.

Chính bởi theo với trần mà thành có – không, nên là ảnh của trần.

Phàm – ngoại – Quyền – Tiểu, những người tu hành, cũng biết tâm này động loạn, hễ muốn tu định thì phải dừng nó lại, đưa về trạng thái tĩnh lặng. Thành ra quay vào trong, giữ lấy một cảnh u tịch. Họ không biết rằng, đó vẫn là bóng ảnh độc đầu ý thức đang phân biệt pháp trần. Đây chính là vọng bản trong hai căn bản. Thế nên các thứ định của phàm phu và ngoại đạo, sao có thể vượt ra khỏi cảnh giới này!

Hai, cảnh giới pháp trần có sự khác nhau giữa sanh và diệt:

Pháp trần không có tự thể riêng. Khi năm căn đối cảnh và năm thức sanh khởi, minh liễu ý thức cũng đồng thời khởi, duyên theo năm trần tánh cảnh, tiếp nhận chúng vào ý địa; rồi gom những bóng ảnh rơi rớt lại của năm trần ấy, thành cảnh pháp trần trong tâm. Giống như máy ảnh thu lấy hình ảnh, ý thức không đem năm trần thật ở bên ngoài (tánh cảnh) vào trong, mà chỉ tiếp nhận và lưu lại bóng ảnh của chúng.

Trong đó có một phần là trần sanh, chỗ duyên của tán vị độc đầu ý thức, để khởi sự phân biệt so đo, suy tính. Lại có một phần là trần diệt, tức cảnh u tịch ôm giữ bên trong, chỗ duyên của định trung độc đầu ý thức.

Cả hai toàn nương vào sự phân biệt. Nhờ có phân biệt, cảnh mới hiện rõ. Hễ không phân biệt, cảnh liền chìm mất. Sự phân biệt này vô cùng vi tế, như dòng nước không sóng—nhìn qua tưởng chừng phẳng lặng, nhưng thật thì cuồn cuộn không ngừng. Nên ở trên gọi là “bóng ảnh, phân biệt pháp trần”.

Ba, ý thức có sự khác nhau giữa minh liễu và độc đầu:

Minh liễu ý thức duyên cảnh một cách rõ ràng, trực tiếp thâu lấy tự thể của pháp, nên lấy đó đặt tên. Cũng gọi là ngũ câu ý thức, hoặc đồng thời ý thức, vì cùng khởi đồng thời với năm thức trước. Còn độc đầu ý thức thì ngược lại—hoạt động riêng, không đồng thời.

Độc đầu ý thức có bốn loại:

  • Tán vị độc đầu: duyên theo độc ảnh cảnh.
  • Cuồng loạn độc đầu: duyên cảnh phát sinh trong lúc bệnh hoạn, điên loạn.
  • Mộng trung độc đầu: duyên cảnh hư vọng trong mộng.
  • Định trung độc đầu: duyên cảnh an trụ trong định.

Tán vị độc đầu: nghĩa là độc đầu ý thức ở địa vị/trạng thái tán loạn.

Độc ảnh cảnh: cảnh bóng ảnh đơn độc, không có năm trần ngoài mà chỉ là bóng ảnh trong tâm, tức pháp trần.

Cảnh “u tịch” nói đến ở trên thuộc về định cảnh, chỗ duyên của “định trung độc đầu ý thức”. Vì có cái tâm năng giữ (sự phân biệt) và cảnh được giữ (pháp trần), nên thảy đều là bóng ảnh. Đây chính phá công năng thắng thiện “dừng tán loạn, nhập tịch tĩnh” của ý thức vậy.

Tôi không bắt ông phủ nhận cái ấy là tâm. Nhưng nơi tâm mình, ông hãy xét kĩ: Nếu rời tiền trần mà vẫn có tánh phân biệt, đó mới thật là tâm ông.

Đây Phật tạm thuận theo: nếu tâm ấy lìa trần mà vẫn có tự thể, thì có thể chấp nhận là chân tâm. Cho nên nói:

Tôi không ra lệnh, bắt ép ông phải nhất định phủ nhận cái “phân biệt, duyên theo trần” ấy là tâm. Nhưng ở nơi tâm mình, ông hãy suy xét cho kĩ. Cái tâm mà ông bám chấp, không chịu buông bỏ ấy, nếu lìa tiền trần mà vẫn có thể tánh phân biệt, thì tôi sẽ chấp nhận nó thật là tâm ông.

Còn nếu lìa trần mà không có tự thể, thì chỉ là bóng ảnh phân biệt tiền trần.

Câu trước tạm thuận, đến đây theo lập luận mà đoạt đi.

Nếu tánh hay biết phân biệt ấy lìa trần mà không có tự thể, thì đó chỉ là cái bóng phân biệt tiền trần mà thôi.

Trần lao là thứ vô thường, một khi biến diệt đi rồi, tâm này cũng như lông rùa, sừng thỏ. Thế thì pháp thân của ông đồng với đoạn diệt. Còn ai tu chứng Vô sanh pháp nhẫn?”

Trần lao không phải thứ thường trụ, bất sanh bất diệt. Nhân duyên hòa hợp, hư vọng có sanh. Nhân duyên biệt ly, hư vọng gọi là diệt. Nếu cảnh trần mà tâm nương vào biến diệt đi mất, thì cái tâm ảnh năng nương cũng phải theo trần mà diệt. Bấy giờ tâm này cũng như lông rùa, sừng thỏ—chỉ có tên gọi, hoàn toàn vô thể.

Thế thì pháp thân của ông đồng với đoạn diệt:

Vì A-nan nhận cái “duyên ảnh” là chân tâm. Tâm tức là pháp thân, thuộc tánh cụ. Nương vào đó tu tập, chứng Vô sanh pháp nhẫn, thuộc tu thành. Nay tâm theo trần mà biến diệt, nên Phật vặn lại: “Thế thì pháp thân của ông cũng đồng với đoạn diệt.” Nếu pháp thân vốn là thứ không có, như lông rùa sừng thỏ, thì còn ai tu nhân mà chứng quả Vô sanh pháp nhẫn?

“Sửu ba – Truy vọng thức không tự thể” hết.

“Tý một – Như Lai phá đủ ba điều mê” cũng hết.


Tý hai – Đại chúng biết sai, không biện bác

Khi ấy, A-nan cùng đại chúng im lặng ngơ ngác, như mất đi điều gì.

“Khi ấy” là lúc vọng thức vừa bị phá. A-nan cùng đại chúng đã nghe dạy vọng thức không có tự thể, không còn dám nhận vọng như trước, nhưng vẫn chưa biết thế nào là chân thật. Đến đây, lời lẽ đã cùng, lặng im ngơ ngác, tự cảm thấy như vừa mất đi điều gì.

“Quý hai – Chính thức quở phá” hết.


Quý ba – Kết lại lời phán

Phật bảo A-nan:

“Tất cả những người tu học trong thế gian, hiện tiền tuy thành tựu chín bậc định, vẫn không sạch lậu, chỉ thành A-la-hán, đều do chấp vào vọng tưởng sanh tử, lầm là chân thật. Thế nên nay ông tuy được đa văn, vẫn không thành tựu Thánh quả.”

Ở trước, Phật nói:

“Hết thảy chúng sanh từ vô thủy đến nay, sống chết nối tiếp, đều do không biết chân tâm thường trụ, thể tánh tịnh minh, chỉ dùng vọng tưởng. Vọng tưởng không thật, vì thế luân chuyển.”

Sau lời phán định ấy, Phật đã lần lượt phá ba điều mê, nên đến đây kết lại lời đã nói ban đầu.

Tất cả những người tu học trong thế gian: bao quát phàm phu – ngoại đạo – Quyền giáo – Tiểu thừa, những người lầm dùng căn bản vọng để tu hành.

Chín bậc định:

Do từ định này lần lượt nhập vào định kia, nên gọi là “bậc định”. Tám bậc định trước là Tứ thiền và Tứ không, thuộc địa vị phàm phu. Bậc sau cùng là Diệt tận định, thuộc địa vị Thánh.

Nếu chỉ diệt sáu thức, thì gọi là Vô tâm định. Còn diệt luôn thức thứ bảy thì gọi là Diệt tận định. Định này còn có thể khiến thọ và tưởng tương ưng với nhiễm Mạt-na bị chế phục, không còn hiện hành, nên cũng gọi là Diệt thọ tưởng định. Trong pháp Tiểu thừa, thành tựu bậc định thứ chín này đã được xem là hết sạch lậu, tức thành A-la-hán.

Nay sao kinh lại nói “hiện tiền tuy thành tựu chín bậc định, vẫn không sạch lậu, chỉ thành A-la-hán”?

Chính Mạch: “Nên biết, chỗ Tiểu thừa gọi ‘quả Thánh vô lậu’ chỉ là một thời quyền nghi tạm hứa khả, nhằm dẫn dắt họ từng bước tiến lên mà thôi.”

Kinh Pháp Hoa phá rằng: “Phải quán sát, suy xét cho kĩ: Niết-bàn chứng được ấy không phải chân thật.”

Đã không phải Niết-bàn chân thật, há có thể gọi là thật sự hết lậu ư? Vì thế Pháp sư Trường Thủy nói: “Ngôi Thập địa mới là A-la-hán sạch lậu.”

Theo tôi, câu “vẫn không sạch lậu, chỉ thành A-la-hán” ứng với câu “không thể thành Vô thượng Bồ-đề, mà chỉ thành Thanh văn – Duyên giác” ở trước. Ý nói: nương vào thức tâm mà tu, dù thành tựu chín bậc định, ra khỏi tam giới, rốt cuộc cũng chỉ chìm đắm, kẹt lại nơi hóa thành, không thể thành Phật vậy.

“Đều do chấp vào vọng tưởng sanh tử”, tức thức thứ sáu, “lầm là chân thật”, tức chân tâm thường trụ.

Nguyên câu đầu này chính phá công năng thắng thiện “thủ chứng ngoài tam giới” của ý thức.

Câu sau: “Thế nên nay ông tuy được đa văn, vẫn không thành tựu Thánh quả.” Tiểu thừa công nhận bốn quả vị đều là Thánh. Nay A-nan ở ngôi Sơ quả mà nói không phải Thánh, vì xong cả chín bậc định còn chưa phải A-la-hán sạch lậu, Sơ quả sao có thể coi là đã thành Thánh!

Nguyên khoa phá vọng, “Quở phá vọng tâm đang chấp giữ, khai mở đường Sa-ma-tha”, hết.

* Văn kinh Việt dịch

* Danh sách bài viết

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *